Odeszła Barbara Tokarska ps. „Jola”. Sanitariuszka „Baszty”, świadek historii, mieszkanka Zalesia Górnego

PIASECZNO Miała 102 lata. Barbara Tokarska z domu Tyszkiewicz, pseudonim „Jola”, żołnierz Armii Krajowej, sanitariuszka Pułku „Baszta” i uczestniczka Powstania Warszawskiego, zmarła 9 września 2026 roku. Od lat 60. mieszkała w Zalesiu Górnym, gdzie aktywnie angażowała się w życie społeczne. Pozostawiła po sobie nie tylko niezwykłą biografię, lecz także świadectwo pokolenia, które walczyło o wolną Polskę.

Barbara Tyszkiewicz urodziła się 31 lipca 1924 roku w Borysławiu w ówczesnym województwie lwowskim. W czasie okupacji kontynuowała naukę mimo zamknięcia polskich szkół wyższych. W latach 1940–1942 uczęszczała do liceum humanistycznego, gdzie zdała tajnie maturę.

Po maturze rozpoczęła konspiracyjne studia w Szkole Głównej Handlowej. W roku akademickim 1942/1943 podjęła naukę u prof. Edwarda Lipińskiego. Do wybuchu Powstania Warszawskiego zdążyła ukończyć dwa lata studiów.

Jednocześnie działała w konspiracji. Była związana z V Obwodem (Mokotów) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej. Przed wybuchem Powstania mieszkała przy ul. Rakowieckiej 59 w Warszawie.

„Jola” na powstańczym Mokotowie

W sierpniu 1944 roku przyszedł czas próby. Barbara Tyszkiewicz jako sanitariuszka trafiła do Pułku „Baszta”, batalionu „Olza”, kompanii O-2 dowodzonej przez podporucznika „Misiewicza”.

Służyła na Mokotowie. W Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego wspominała niezwykły moment, gdy dotarła na Górny Mokotów:

„Porozwieszane flagi, żołnierze z opaskami! […] Niesamowite wrażenie, coś niebywałego, wolna Polska, wolny świat!”

Dla młodej sanitariuszki te słowa nie były jedynie opisem wydarzeń. Były doświadczeniem chwili, w której okupowana przez lata Warszawa na moment odzyskała poczucie wolności.

15 sierpnia 1944 roku „Jola” została ranna odłamkami. Po kilku tygodniach, gdy stan zdrowia na to pozwolił, wróciła do służby i pracowała w szpitalu polowym. Do końca Powstania pozostała związana z walczącym Mokotowem.

Po kapitulacji Warszawy wyszła z miasta wraz z ludnością cywilną.

Nauka w powojennej rzeczywistości 

Koniec wojny nie oznaczał dla Barbary Tokarskiej końca nauki ani aktywności zawodowej. Po wojnie kontynuowała edukację w Akademii Handlowej w Poznaniu, gdzie uzyskała tytuł magistra nauk ekonomicznych. Następnie kształciła się na Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, uzyskując stopień doktora nauk ekonomicznych.

W latach 60. wraz z mężem, Zbigniewem, zamieszkała w Zalesiu Górnym. To właśnie z tą miejscowością związała później znaczną część swojego życia. Nie ograniczała się do życia rodzinnego i zawodowego. Angażowała się w lokalne inicjatywy społeczne, pozostając aktywną i zaangażowaną mieszkanką Zalesia Górnego.

Odznaczona za służbę Polsce

Za wojenną służbę i późniejszą działalność Barbara Tokarska została uhonorowana licznymi odznaczeniami. Otrzymała m.in. Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami, Krzyż Armii Krajowej oraz Warszawski Krzyż Powstańczy. W 2016 roku została awansowana do stopnia porucznika Wojska Polskiego, a następnie do stopnia kapitana. W 2025 roku otrzymała Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski oraz Medal „Pro Bono Poloniae”.

Odznaczenia były formalnym wyrazem uznania dla jej wojennej służby. Najważniejszym świadectwem pozostawała jednak pamięć o ludziach i wydarzeniach, których była uczestniczką.

„Nie żałuję, na pewno nie żałuję”

Barbara Tokarska przez dziesięciolecia była świadkiem historii, która dla kolejnych pokoleń stawała się coraz bardziej odległa. Gdy po latach pytano ją o udział w Powstaniu Warszawskim, odpowiadała krótko i stanowczo:

„Nie żałuję, na pewno nie żałuję”.

W tych kilku słowach zawiera się doświadczenie całego pokolenia młodych ludzi, którzy w sierpniu 1944 roku stanęli do walki o Warszawę. Jej wspomnienia zachowało Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego. Dzięki takim relacjom historia nie pozostaje jedynie zapisem dat, nazw oddziałów i wojskowych dokumentów. Zyskuje osobisty wymiar – głos człowieka, który był tam naprawdę.

Pożegnanie w Jazgarzewie

Barbara Tokarska zmarła 9 września 2026 roku, w wieku 102 lat. Jej pogrzeb odbędzie się 18 września na cmentarzu parafialnym w Jazgarzewie. O godz. 12:00 odbędzie się msza w kościele św. Huberta w Zalesiu Górnym przy ul. Białej Brzozy 23, po której nastąpi odprowadzenie na Cmentarz Parafialny w Jazgarzewie przy ul. Głównej 2Odeszła jedna z ostatnich przedstawicielek pokolenia, które w najtrudniejszych latach polskiej historii nie wahało się podjąć walki i służby. Dla mieszkańców Zalesia Górnego pozostanie także częścią historii ich miejscowości – sąsiadką, społeczniczką i osobą, której życie było niezwykłym świadectwem XX wieku.

Cześć Jej pamięci.